Widzisz to, prawda? Dziś naprawdę łatwo rzucić hasło: to napisało AI. Za łatwo. Zdecydowanie za łatwo. To zdanie pada czasem szybciej niż podejmowana jest jakakolwiek, choćby najmniejsza, próba zrozumienia tekstu. Zanim zapytamy, co autor chciał nam tutaj powiedzieć, zanim ocenimy jakikolwiek sens, logikę, emocje czy zwyczajną poprawność. Zanim przyznamy – przed sobą lub głośno przed innymi – że tekst jest po prostu słaby. Albo przeciętny. Albo niedopracowany.
A to przecież wcale nie musi mieć nic wspólnego ze sztuczną inteligencją. Prawda jest znacznie mniej efektowna, wiesz? I chyba o tym zwyczajnie zapomnieliśmy. Bardzo wielu ludzi po prostu nie umie pisać. I nigdy się tego nie nauczyło. I możliwe też, że nie nauczy.
Zanim pojawiło się AI, istniały kiepskie teksty! I to istniały w naprawdę (!) bardzo dużych ilościach. To nie algorytmy zniszczyły język. Nie modele językowe sprawiły, że czytamy rzeczy bez składu, sensu i wyrazu. Takie teksty były z nami od zawsze. W wypracowaniach szkolnych, urzędowych pismach, artykułach „na objętość”, opisach produktów, które nic nie opisują, postach w social-mediach przypominających strumień myśli – taki bez kropek, bez przecinków, bez sensu.
Różnica polega na tym, że dziś znaleźliśmy wygodnego winnego. AI stało się etykietką, którą można przykleić do wszystkiego, co nie spełnia jakichkolwiek oczekiwań. A etykietka zwalnia nas automatycznie z myślenia. Bo skoro „to AI”, to nie trzeba już analizować. Nie trzeba dyskutować. Nie trzeba nawet czytać zbyt uważnie. Bo po co…?
A przecież pisanie – to prawdziwe, ludzkie pisanie – nigdy nie było tak naprawdę łatwe. Pisanie to myślenie, analizowanie, emocje. Nie tylko składanie zdań. Właśnie o tym zapominamy coraz częściej: pisanie nie polega na układaniu poprawnych zdań jedno po drugim. Pisanie to przecież proces myślowy. To osobisty wybór. To naprawdę duża odpowiedzialność.
To decyzja, co jest ważne, co można pominąć, jaki ton będzie uczciwy, gdzie postawić kropkę, a gdzie jeszcze jej nie stawiać. Dobry tekst nie powstaje „od ręki”. Nawet jeśli brzmi lekko. Nawet jeśli czyta się go płynnie. To zawsze efekt pracy: skracania, zmiany kolejności, wyrzucania fragmentów, które autorowi się podobały, ale tekstowi finalnie nie służyły. Wiesz, ile razy czasami czyta się tekst przed kliknięciem „opublikuj”? Nie raz. I nie dwa. Czasami… dziesiątki razy!
I właśnie dlatego tak łatwo dziś uznać coś za „napisane przez AI”. Bo przestaliśmy rozpoznawać wysiłek w tekście. Nie umiemy już odróżnić braku jakiegokolwiek stylu od stylu wymownie oszczędnego. Przemyślanej i zamierzonej prostoty od głuchej pustki. Ale też klarowności od… zwykłej banalności.
Przywykliśmy do botów. Zbyt bardzo. Boty są wszędzie. Odpowiadają za nas. Podpowiadają. Piszą. Poprawiają. Wypełniają puste miejsca. I same w sobie nie są problemem. Problem zaczyna się wtedy, gdy przestajemy widzieć różnicę między narzędziem a autorem. Gdy tekst przestaje być czyimś indywidualnym, wyjątkowym, wypełnionym emocjami i stylem głosem, a staje się zaledwie treścią do wypełnienia miejsca: posta, newslettera, strony, zakładki „o mnie”.
Coraz częściej nie pytamy już: czy to jest dobre? Pytamy: czy to wystarczające? Czy da się to opublikować. Czy „przejdzie”? Czy algorytm to łyknie? I w ten sposób sztuczna inteligencja nie tyle nas zastępuje, co obnaża nasze przyzwyczajenia do bylejakości.
Gotowce zastępują myśli, a boty proces twórczy…
Najbardziej szkoda jednak czegoś innego. Szkoda tego, jak łatwo sami idziemy na skróty. Bo narzędzia mogłyby pomagać: uporządkować myśl, znaleźć lepsze słowo, pokazać inną perspektywę. Zamiast tego często służą do produkcji tekstów, nad którymi nikt się już nie pochyla. Bez redakcji. Bez sprawdzenia, czy to w ogóle brzmi jak my. Bez pytania, czy to cokolwiek (!) wnosi. Publikujemy gotowce i… idziemy dalej. A potem dziwimy się, że wszystko brzmi tak samo.
Styl to nie prompt. Szczególnie bolesne jest zjawisko kopiowania czyjegoś stylu. Nie inspirowania się – bo to naturalne i potrzebne – ale mechanicznego odtwarzania. Napisz jak… Zrób w stylu… Styl nie jest przecież zestawem cech do łatwego odtworzenia. Styl wyrasta z doświadczeń, wrażliwości, z tego, co dla kogoś ważne. Z wymownej ciszy pomiędzy zdaniami. Z tego, co autor świadomie przemilcza. Kopiując styl, omijamy najtrudniejszy etap: poszukiwanie własnego głosu. A bez tego nawet najładniej brzmiący tekst pozostaje pusty. Jest poprawny, ale nieprawdziwy. Może i sprawny, ale bez tego ciężaru.
Może problem nie jest w AI?
Może problem polega na tym, że AI stało się dla nas niemal lustrem. Pokazuje nam, jak często sami piszemy bez jakiejkolwiek refleksji. Jak rzadko pytamy, czy to, co publikujemy, naprawdę coś znaczy. Jak bardzo przyzwyczailiśmy się do treści mających „wypełniać.
Pisanie nadal ma sens. Nadal ma wartość. Ale wymaga czegoś, czego żadna technologia nie zrobi za nas: uważności. Odwagi, by pisać wolniej. A później poprawiać. I wyrzucać. A co najważniejsze: nie publikować wszystkiego. I też nie chować się ani za oskarżeniem to AI, ani za wygodą gotowca. Bo na końcu zawsze zostaje pytanie najprostsze i najtrudniejsze zarazem: czy ten tekst jest prawdziwy?
Czy jest moim głosem? Czy brzmi jak ja chcę brzmieć?